Make your own free website on Tripod.com

SOALAN 20

BINCANGKAN ASPEK-ASPEK PERUBAHAN POLITIK DAN BUDAYA YANG DILAKUKAN OLEH INGGERIS DAN PENERIMAAN ORANG MELAYU TERHADAP PERUBAHAN TERSEBUT.

 

SUHANA BINTI SULOR

NADIAH BINTI SADALI

 

 

            Penguasaan Inggeris di Negeri-negeri Melayu telah membawa pelbagai perubahan dalam masyarakat tempatan. Masyarakat Melayu yang pada awalnya menguasai struktur masyarakat, ekonomi dan sosio-politik tempatan telah mendapat saingan sengit daripada penjajah Inggeris. Dalam masa yang sama kehadiran pihak British telah menyebabkan beberapa pengubahsuaian telah dilakukan kepada sistem pentadbiran, undang-undang, adat dan pendidikan di Tanah Melayu.

 

            Dari segi aspek-aspek perubahan politik,penjajah Inggeris telah melaksanakan perubahan dalam sistem pentadbiran di negeri-negeri di Tanah Melayu, terutamanya selepas pelaksanaan sistem Residen. Pada awalnya, sistem Residen telah diperkenalkan oleh British di Perak pada tahun 1874 berikutan termeterainya Perjanjian Pangkor. Sistem Residen kemudiannya diperkenalkan di Selangor pada tahun 1875, di Pahang pada tahun 1888 dan di Negeri Sembilan pada tahun 1889.

 

Sistem Residen yang diperkenalkan oleh British merupakan satu bentuk pentadbiran British yang dinamakan sebagai sistem pemerintahan tidak langsung di negeri-negeri Melayu. Mengikut sistem ini, Residen British yang dilantik menjadi penasihat kepada sultan-sultan Melayu dalam urusan pentadbiran negeri kecuali hal-hal yang berkaitan dengan adat-adat  istiadat Melayu dan agama Islam. Kuasa melaksanakan pentadbiran negeri sebenarnya terletak di tangan Residen British tetapi mereka bertindak atas nama sultan-sultan negeri Tanah Melayu. Ini kerana nasihat-nasihat yang diberikan oleh Residen British hendaklah diterima oleh sultan-sultan melayu kecuali yang menyentuh adat istiadat dan agama Islam. Residen British diberi tanggungjawab sepenuhnya terhadap pentadbiran am negeri dan segala urusan pentadbiran. Kutipan cukai dan kawalan keatas semua hasil negeri adalah dibawah kuasa Residen British. Raja-raja Melayu terpaksa patuh kepada nasihat Residen yang bertanggungjawab kepada Residen-Jeneral iaitu Gabenor Negeri-negeri Selat. Melalui pemerintahan secara tidak langsung ini British telah memperkenalkan perubahan secara ansur-ansur melalui institusi-institusi politik yang wujud pada masa itu.

 

            Satu perubahan penting yang berlaku di negeri-negeri Melayu selepas sistem Residen diperkenalkan ialah penubuhan Majlis Mesyuarat Negeri. Majlis ini adalah untuk membincangkan perkara-perkara penting yang melibatkan pentadbiran negeri. Pada mulanya ia ditubuhkan yang ditugaskan untuk membuat undang-undang, menjadi mahkamah rayuan yang tertinggi dan badan kerajaan  utama yang menguruskan perubahan dalam struktur cukai, pencen kepada orang melayu dan perkara-perkara mengenai pelantikan ketua tempatan, pegawai kerajaan dan kadi. Keanggotaan Majlis Mesyuarat Negeri ini terdiri daripada sultan sebagai ketua, Residen British, dua belas orang pembesar dan seorang wakil masyarakat  Cina.Residen yang menyediakan  agenda mesyuarat, melantik ahli-ahli Majlis yang diluluskan oleh Gabenor.Sultan secara rasmi mengesahkan perlantikan itu.Ini menunjukkan bahawa kedudukan dan kuasa Sultan  semakin diketepikan kerana Majlis Negeri ini yang sepatutnya membincangkan hal perundangan negeri tidak berfungsi. Akhirnya Majlis hanya berfungsi meluluskan keputusan yang sudah dibuat, bermakna Sultan sendiri tidak mempunyai suara langsung dalam Majlis ini. Bidang kuasa seorang Residen bukan lagi hanya menasihati tetapi lebih kepada memerintah dengan hak kuasa mentadbir.Kuasa Sultan dan pembesar-pembesar daerah telah beralih tangan kepada Residen yang sangat berkuasa itu.

 

            Struktur pentadbiran sistem Residen dipecahkan kepada empat peringkat iaitu Kampung, Mukim, Daerah dan Negeri. Pentadbiran kampung diketuai oleh Ketua Kampung, memainkan peranan membantu Inggeris menjalankan arahan-arahan. Beliau dibekalkan dengan kuasa kehakiman kerana Inggeris telah mewujudkan Mahkamah Ketua Kampung. Mukim, iaitu gabungan beberapa kampung ditadbir oleh penghulu yang berkuasa ke atas beberapa buah kampung.Peringkat Daerah pula ditadbir oleh Pemungut Cukai dan Majistret atau Pegawai Daerah.Pentadbiran yang paling tinggi ialah Negeri, pemerintahan dijalankan oleh Sultan dengan nasihat Residen.Pentadbiran Residensi dijalankan secara berasingan antara negeri-negeri.Meskipun sistem Residen ini dianggap sebagai sistem pemerintahan tidak langsung,tetapi sebenarnya sedikit sangat panduan yang teraturdalam melaksanakan sistem itu. Residen yang dilantik tidak mempunyai perintah dan peraturan yang jelas untuk memandu  mereka dalam melaksanakan sistem ini.Kejayaan seorang residen lebih banyak bergantung kepada personaliti dan kemampuannya dalam mengendalikan hubungan dengan pemerintah tempatan. Contohnya, kejayaan yang dicapai oleh Frank Swettenham sebagai Residen Selangor dan Hugh Low di Perak dalam mentadbirkan sebuah negeri yang dulunya kacau bilau menjadi sebuah negeri yang aman dan makmur yang lebih banyak dipengaruhi oleh kemampuan dan kebolehan secara peribadi. Sebaliknya, seorang Residen yang tidak dapat sesuaikan diri dengan keadaan dan adat resam tempatan akan menemui kegagalan sehingga membawa kepada kematian seperti yang terjadi kepada J.W.W Birch.

 

            Pembentukan negeri-negeri Melayu Bersekutu untuk menggabungkan Perak, Selangor, Negeri Sembilan dan Pahang bagi membentuk satu pemerintahan pusat. Di bawah sistem pentadbiran baru ini, Sultan menerima nasihat British dalam melaksanakan pentadbiran negeri mereka kecuali hal-hal yang berkaitan dengan adat istiadat Melayu dan agama Islam. bu negeri NNMB terletak di Kuala Lumpur iaitu sebagai pusat pentadbiran kerajaan persekutuan. NNMB diketuai oleh Residen Jeneral yang bertanggungjawab kepada Gabenor Negeri-neger Selat yang juga bertindak sebagai Pesuruhjaya Tinggi Negeri-negeri Melayu Bersekutu. NNMB bukanlah berupa satu bentuk Persekutuan tetapi sebenarnya ia lebih mirip kepada satu kesatuan politik.Ini kerana NNMB tidak memenuhi syarat-syarat pentadbiran yang berupa sebuah persekutuan. Penubuhan Persekutuan telah mencelikkan mata Sultan-sultan dan golongan intelektual Melayu. Pertama kalinya dalam sejarah Tanah Melayu penyatuan keempat-empat negeri Melayu dalam satu gabungan jelas. Pada dasarnya kali pertama dalam sejarah,Sultan-sultan Melayu di Tanah Melayu beberapa orang Sultan bertemu sambil berbincang hal-hal politik.

 

Persidangan ini merupakan suatu acara rasmi tahunan yang dihadiri oleh semua sultan di Negeri-negeri Melayu Bersekutu, ahli-ahli Mesyuarat Negeri, pembesar-pembesar Melayu dan pegawai-pegawai British dengan dipengerusikan oleh Pesuruhjaya Tinggi. Ia memberi peluang kepada sultan-sultan, ahli-ahli Mesyuarat Negeri dan para pembesar Melayu untuk menyuarakan pandangan mereka dengan bebas yang melibatkan kepentingan bersama. Persetujuan dicapai sebulat suara dan diserahkan kepada Majlis Mesyuarat Negeri untuk tindakan selanjutnya. Persidangan ini menggunakan bahasa Melayu sebagai bahasa rasmi persidangan. British menggunakan tulisan jawa dalam urusan surat-menyurat dengan Raja-raja dan pembesar, untuk memastikan raja-raja dan pembesar-pembesar memahami arahan dan tindakan yang harus dijalankan.

 

DURBAR yang pertama diadakan di Kuala Kangsar, Perak pada tahun 1897. Persidangan ini bersejarah kerana buat pertama kalinya Raja-raja Melayu di keempat-empat negeri mengadakan pertemuan bersama. Persidangan kedua diadakan di Kuala Lumpur pada tahun 1903. Perkara penting yang bibincangkan ialah mengenai penyertaan orang Melayu dalam kerajaan dan pembangunan ekonomi persekutuan serta soal pemusatan kuasa yang berlebih-lebihan.

 

Desentralisasi ialah proses pengagihan kuasa pentadbiran, perundangan dan kewangan dari peringkat kerajaan persekutuan kepada kerajaan negeri di NNMB. Ia bertujuan untuk meningkatkan semula kuasa sultan dan negeri yang telah merosot serta mengurangkan pemusatan kuasa ditangan Residen Jeneral NNMB. Ia dibentuk kerana penubuhan Persekutuan 1896 menyebabkan pemusatan kuasa yang berlebihan kepada Residen Jeneral di Kuala Lumpur. Pada tahun 1909, ia bertujuan untuk melonggarkan kawalan yang luas dan ketat Residen Jeneral dan kerajaan pusat keatas Majlis-majlis Mesyuarat Negeri dan membahagikan kuasa atau fungsi-fungsi tertentu kepada kerajaan pusat dan kerajaan negeri.

 

Ketika pemerintahan Sir Lawrence Guillermafd, dsar ini lebih bertujuan melonggarkan pemusatan kuasa berlebihan pada tangan Pesuruhjaya Tinggi (Singapura) ke atas Majlis-majlis Mesyuarat Negeri. Oleh kerana terdapat teguran dan seruan rasa tidak berpuas hati dikalangan Sultan-sultan Melayu terhadap pelaksanaan Persekutuan 1896, tahun 1909. Usaha kearah desentralisasi dijalankan, tetapi kejujuran yang dipamerkan oleh Sir John Anderson diragui. Akhirnya usaha desentralisasi ini diteruskan secara berperingkat-peringkat semasa Sir Lawrence Guillermard dan Sir Cecil Clementi. Proses ini dipercepatkan pada tahun 1930-an. Namun dasar desentralisasi ini tergendala seketika apabila Jepun menyerang Tanah Melayu.

 

Antara aspek-aspek perubahan budaya yang dilakukan oleh Inggeris ialah penghapusan sistem perhambaan. Golongan hamba merupakan golongan yang paling rendah di dalam susun lapis masyarakat. Hamba berperanan menyumbangkan tenaga untuk menambahkan harta tuannya. Mereka juga merupakan pegawai kepada tuannya dan menjadi faktor yang melambangkan ketinggian status orang yang memilikinya. Oleh itu, apabila seseorang itu mempunyai lebih ramai hamba, maka lebih tinggilah taraf sosialnya sebagai seorang anggota masyarakat dan dapat mengukuhkan kedudukan ekonomi tuannya. Bagi masyarakat Melayu tradisional sumber-sumber ekonomi kepada Sultan dan Pembesar. Martabat dan kedudukan sultan serta pembesar digambarkan dengan pemilikan hamba abdi.

 

Aspek perubahan budaya yang lain ialah penghapusan sistem kerah. Sistem kerah merupakan sistem buruh paksa yang dilakukan di negeri-negeri Melayu sebelum kedatangan kuasa Barat. Dalam sistem kerah, rakyat disuruh membaiki jalan, membina tembok, masjid, parit, benteng pertahanan, membersih sungai dan sebagainya. Ketika perang, tenaga rakyat dikerah untuk membuat persediaan dan kelengkapan peperangan dengan perbelanjaan yang paling rendah. Rakyat yang menjalankan kerja kerah terpaksa menyara diri sendiri. Selepas kedatangan British, pembesar dilarang menggunakan tenaga manusia bagi kerja-kerja peribadi ataupun kerajaan.

 

Selain itu, pihak British melakukan perubahan dalam aspek budaya dari segi perlantikan Sultan. Contohnya, campurtangan British dalam perlantikan Sultan Abdullah yang tidak dipersetujui oleh kebanyakkan pembesar Perak. Berdasarkan adat Melayu, Sultan Perak mestilah dipilih oleh pembesar. Sir Andrew Clarke telah melantik Raja Abdullah sebagai sultan. Perlantikan Raja Abdullah tidak disokong oleh alat-alat kebesaran Perak yang pada waktu itu berada pada Sultan Ismail. Ini kerana terdapat dua orang Sultan di Perak, Sultan Ismail yang dilantik oleh pembesar-pembesar Perak berserta ‘sokongan’ alat-alat kebesaran dan Sultan Abdullah yang hanya dilantik oleh British. 

 

            Antara aspek-aspek perubahan budaya yang dilakukan Inggeris ialah penghapusan amalan pungutan cukai oleh Sultan dan pembesar yang telah dijalankan sejak turun-temurun. Selain itu, penghapusan perhambaan, bagi masyarakat Melayu tradisional sumber-sumber tenaga hamba abdi merupakan sumber ekonomi kepada Sultan dan Pembesar. Martabat dan kedudukan Sultan serta pembesar digambarkan dengan pemilikan hamba abdi. Penghapusan sistem kerah dimana pembesar dilarang menggunakan tenaga manusia bagi kerja-kerja peribadi ataupun kerajaan. Campur    tangan British dalam perlantikan Sultan, contohnya perlantikan Sultan Abdullah yang tidak dipersetujui oleh kebanyakan pembesar Perak.

 

            Sebenarnya, orang Melayu banyak menentang daripada menerima setiap perubahan yang dilakukan British. Dari segi sosial, pembukaan petempatan dan kawasan yang berpotensi dalam bidang ekonomi disebabkan oleh penghijrahan masuk beramai-ramai buruh asing ke Tanah Melayu. Penghijrahan ini berperanan penting dalam perkembangan negeri.

 

            Punca orang Melayu menentang ialah kehilangan  punca pendapatan dan hak kekuasaan yang diwarisi turun-temurun. Ini berlaku di Pahang, apabila British membentuk beberapa daerah dibawah pentadbiran Pemungut Cukai dan Majistret, ini mengakibatkan kuasa para pembesar hilang kerana British melarang mereka meneruskan peranan tradisi sebagai pemungut cukai dan pentadbiran keadilan. Kebencian semakin memuncak dengan kehadiran kaum India dan Sikh kerana mereka amat jahil tentang adat istiadat Melayu.

 

            Penentangan wujud disebabkan kemerosotan kuasa dan kedudukan kesan daripada perubahan pentadbiran yang diperkenalkan British. Seperti di Kelantan, pembentukan jajahan dan perlantikan Ketua Jajahan sebagai pentadbiran telah mengambil  alih kuasa Engku Besar yang berkuasa sebelum ini. Beliau juga dikenakan membayar cukai. Kekasaran dan ketidakcekapan pegawai yang bertugas serta denda yang dikenakan terhadap mereka yang tidak membayar cukai pada masa yang ditetapkan menimbulkan kemarahan masyarakat tempatan. Pihak British turut memarahi dengan kata-kata kesat.

 

            Di Sarawak, disebabkan oleh tidak puas hati dengan pembatasan kuasa yang diterima oleh Gabenor Sarikei  di Sungai Rajang iaitu Syarif Masahor. Apabila kawasan Lembah Hilir Rajang diserah kepada James Brooke dan mendirikan kubu Kanowit disepanjang Sungai Rajang. Rentap juga menentang British kerana perubahan yang dilaksanakan iaitu penghapusan perlanunan yang telah menjadi punca rezeki tradisi orang Iban dan amalan pemburuan kepala orang Iban .

 

            Di Sabah, Mat Salleh menentang kerana tidak berpuas hati terhadap campur tangan Syarikat Berpiagam Borneo Utara di kawasan beliau. Syarikat  juga bertindak dengan menyerang dan membakar perkampungan beliau.

 

            British memperkenalkan pelbagai bentuk perlembagaan yang mengakibatkan institusi-institusi Melayu tradisional dan golongan intelektual mendapati peranan mereka semakin kecil dalam hal ehwal kerajaan dan pentadbiran.                         

 

            Secara kesimpulannya, perubahan politik dan budaya yang dilakukan oleh pihak Inggeris tidak diterima sepenuhnya oleh masyarakat Melayu terutamanya bagi golongan atasan seperti Sultan dan Pembesar.Ini kerana mereka kehilangan banyak kuasa, pentadbiran British telah memberi dimensi baru kepada sistem pentadbiran. Sungguhpun begitu, pentadbiran ini memberikan peluang kepada pembesar tempatan mengetahui selok-belok pentadbiran melalui penglibatan mereka dalam Majlis Mesyuarat Negeri